X
x جهت سفارش تبليغ در سایت ثامن بلاگ کليک کنيد

یورو و دلار paypal
ريشه يابي ضرب المثل "مار از پونه بدش مي آيد..."
به وبلاگ ما خوش آمدید - لطفا صفحه را تا پایان مشاهده کنید
تبلیغات

ريشه يابي ضرب المثل "مار از پونه بدش مي آيد..."

مقدمه :

            ضرب المثل يا "آتالار سؤزو" (Proverbs) تاريخ نـانوشتـه ي پدران و نيـاكان ما هستند. ضرب المثل، آينـه فرهنـگ و انديشـه و گذشته ي يك ملـت مي باشند. ضرب المثل ها بازتاب تجارب تلخ و شيـرين زنـدگي هستند. گاه يك پيرمرد و يا پيرزن سالخورده، اندوخته ي زندگي پرفراز و نشيب خود را در قالب يك گفتار كوتاه و حكيمانه بيـان مي كرده و بدين ترتيب ضرب المثل جديدي پديد مي آمد.

 

كم گـوي و گـزيده گوي چـون در             تـا ز انـدك تـو جهـان شـود پـر

 

مار از پونه بدش مي آيد ...


          تركان همان طوري كه در تيراندازي با كمان(1) و اسب سواري سرآمد روزگار خود بودند، در مرثيه سرايي(2) و به كارگيري ضرب المثل ها نيز بسيار چيره دست و توانا بوده اند.

            برخي از ضرب المثل هاي كهن تركي در كتاب هزار ساله "ديوان لغات الترك" محمود كاشغري آمده است.(3)

يكي از ضـرب المثـل هاي بسيار شناخته شده و هزار و چند ساله تركان، ضرب المثل "يلان يربزدن قَجار، قَنجا بَرسا يَربُز اُترو گلُر" مي باشد. اين ضرب المثل در تركي آذربايجاني به صورت "ايلانين يارپيزدان آجيغي گَلر، اوُدا هميشه اُونا راست گَلَر" به كار مي رود.

            بسيار جالب است كه بدانيم منظور از واژه ي "يارپيز/ يارپوز" در اينجا گياه "پونه" نبوده و بنابـر اين بـرگـردان فارسي آن به صورت "مار از پونه بدش مي آيد، در لانه اش سبز مي شود" نادرست است.

            يارپيز كه در كتاب هزار ساله ديوان لغات الترك به شكل "يربز" نوشته شده است، نام جانوري است همانند راسو كه مارهاي سمي را شكار كرده و مي خورد. نام اين حيوان به زبان انگليسي Mongoose(4) مي باشد،‌در سرزمين هايي همچون هندوستان كه مارهاي زهردار فراواني در آنجا زندگي مي كنند، برخي از مردم, اين جانور را اهلي كرده و براي كشتن مار آن را در خانه نگهداري مي كنند.

            در كتاب "ديوان لغات الترك" آمده است. اين مثل را درباره ي كسي زنند كه از چيزي كه آن را دشمن دارد مي گريزد، اما پيوسته و دائم آن را مي بيند و با آن رو به رو و ملاقي مي شود.


ضرب المثل :تاغ تاغقا  قڤشماس ، کِشی کِشیکا قڤشور (کتاب هزارساله ی دیوان لغات الترک ، ص 336. کوه به کوه نمی رسد آدم به آدم می رسد) نیز از زبان ترکی گرفته شده است.

پا نوشته (پاورقي) :

1- تركان هنگام جنگ از بارش باران بسيار مي ترسيدند، زيرا زه كمان هاي آنها خيس مي شد و توان تيراندازي را نداشت.

2- تركان كنار جسد مرده، روي خود را با ناخن و چـاقـو مـي خراشيدند و خـون چهره با اشك چشم آميخته مي شد (خون مي گريستند).

3- محمود بن حسين بن محمد كاشغري براي نشان دادن زبان ادبي تركان و يا لهجه تركي كاشغري اين كتاب را در نيمه دوم سده پنجم هجري (هزار سال پيش) به زبان عربي – تركي نگاشت و در اين كتاب نمونه هاي فراواني از اشعار تركي و بيش از دويست و هفتاد ضرب المثل تركي آمده است.

پا نوشته :

4- يربز (يارپوز) : به انگليسي Mongoose و به فارسي راسوي هندي به عربي "النمس" و به فرانسوي مانگوست Mangouste گفته مي شود.


ديوان لغات الترك ، محمودبن حسين كاشغري، برگردان به فارسي :دكتر حسين محمدزاده صديق ، نشر اختر، 1384 چاپ اول ، ص  458.

يَربُز: گياهي خوشبو ، پونه ( چون متن اصلي به زبان عربي بوده است به جاي " پ" از واج " ب" استفاده شده است)

يَربُز: جانوري كه مار مي خورد. موش خرما و راسو. در اين كلام نيز آمده اسـ:
يلان يربزدن قجار / قنجا برسا يربز اترو كلر.
يعني : مار از راسو مي گريزد ، هرجا كه رود ، راسو از مقابل مي آيد.


 

فهرست منابع:

1- كاشغري، محمود بن حسين بن محمد، ديوان لغات الترك، ترجمه : دكتر سيدمحمد دبير سياقي، چاپ اول 1375.

2- فرهنگ و بستر (به واژه Mongoose مراجعه شود).

3- نوروزي، شاهپور، روزنامه صاحب، سال يازدهم شماره 732 (يكشنبه 24 شهريور 1381).


برچسب ها : دفعات بازدید : 3207
| لینک ثابت | نسخه قابل چاپ | امتیاز :
rss نوشته شده در تاریخ 26 آبان 1390 و در ساعت : 8:32 ق.ظ - نویسنده : fuzuli
آخرین مطالب نوشته شده
صفحات وبلاگ
Copyright © 2011 by fuzuli.samenblog.com | designed by samenblog.com