• ستارخان (سردارملي)  و باقرخان شهيد(سالار ملي) دو تن از مبارزان آذربايجاني عليه استبداد شاهان

احمدشاه قاجار در اوايل سلطنت


احمد شاه قاجار

ورقه‌ی ماه دارالفنون تبریز

26 سال پس از افتتاح مدرسه‌ی دارالفنون در تهران، یعنی در سال 1293 ه.ق مدرسه دارالفنون تبریز که به مدرسه‌ی مظفریه و مدرسه‌ی دولتی تبریز مشهور است تأسیس شد.

18 سال بعد از افتتاح این مدرسه یعنی در سال 1311 ماهنامه‌ای به نام ورقه‌ی ماه مدرسه‌ی مبارکه‌ی دارالفنون دارالسلطنه‌ی تبریز انتشار یافت که ظاهراً تنها چهار شماره از آن منتشر شده است.

این نشریه بدون شک، نشریه داخلی آن مدرسه بوده است و اولین نشریه‌ای است که « برای دانش آموزان » منتشر شده است. البته با توجه به مطالب و اخبار آن که قصد داشته است اخبار و مسائل مدرسه را با آن ها در میان بگذارد می‌توان آن را نشریه‌ای برای دانش آموزان مدرسه و خانواده های آنان دانست.

ورقه ... در هشت صفحه قطع کوچک ( 14×19 ) منتشر می‌شد و در هر شماره آن حدیثی مرتبط با موضوع نشریه درج شده بود که خود ابتکاری نو و جالب به شمار    می‌آمد.

از جمله این که در شماره‌ی اول، حدیث « اطلبو العلم و لو بالصین »، در شماره‌ی دوم، حدیث « طلب العلم فریضه علی کل مسلم و مسلمه » در شماره‌ی سوم، حدیث « انا مدینه العلم و علی بابها » و در شماره‌ی چهارم حدیث « اطلبو العلم من المهد الی اللحد » درج شده بود.

این نشریه زیرنظر محمد میرزا ندیم باشی، رئیس مدرسه‌ی مظفری (هفتمین رئیس این مدرسه) منتشر می‌شد. سردبیر نشریه ایرج میرزا شاعر معروف بود که در آن اوان 21 سال از عمر خود را پشت سر گذاشته بود.

ایرج در سال 1291 و تنها دو سال پیش از تأسیس مدرسه‌ی دارالفنون تبریز در شهر تبریز متولد شد. وقتی 19 ساله بود با درگذشت پدر به بیماری سل، لقب صدرالشعرایی پدر به او رسید. ایرج در دارالفنون تبریز درس خواند، در زمان سلطنت مظفرالدین شاه به اروپا رفت و در زمان وی و پس از مشروطیت مسئولیت های اداری مختلفی را در تهران، تبریز، کردستان، کرمانشاه، فارس، خراسان و ... تجربه کرد.

در سرمقاله‌ی شماره‌ی اول تصریح شده بود که این صحیفه « برای هوشیاری ابناء وطن » منتشر شده و انتشار نشریه به نوسازی مدرسه توسط ولیعهد نسبت داده شده است.

در همین شماره خبری درج شده است که نشان می‌دهد، میرزا محمد ندیم باشی، در همان سال به ریاست مدرسه منصوب شده است و این صحیفه زیرنظر او منتشر  می‌شد. استخدام معلم فرنگی در مدرسه و توجه به آموزش زبان فارسی از دیگر اخبار این شماره است. همچنین در سخنرانی که زمان حضور ولیعهد ایراد شده و در نشریه درج شده بود، چنین آرزو شده است: « این مدرسه‌ی مبارکه غیرت مدارس تفلیس و حیرت معلم خانه های پاریس گردد. »

-        حتماً ولیعهد جوان بوده است و آن زمان هم آرزو بر جوانان عیب نبوده است.

در شماره های بعدی گزارش مفصلی از بازدید نظام العلما از مدرسه، برپایی نماز جماعت و قرائت قرآن، تقبل هزینه‌ی تحصیل 50 نفر از سادات توسط ولیعهد، استخدام 3 نفر معلم برای مدرسه‌ی رشدیه به هزینه‌ی مدرسه‌ی دارالفنون تبریز، مسئله‌ی کمبود کتاب مناسب برای دانش آموزان و ... به چاپ رسیده است.

خبر جالبی که در شماره‌ی دوم به چاپ رسیده است در مورد کمبود معلم زبان فارسی است :

اعلان : چون در این مملکت معلم پارسی زبان یا معلمی که بدان لهجه تدریس تواند کرد نایاب است و رئیس مدرسه را در این موارد دقتی تمام است، اعلام می‌شود که هر که خود را به پارسی زبانان قریب و دانشمند و ادیب پندارد و میل به همراهی و کمک ما داشته باشد به اداره‌ی مدرسه عرضه شود که پس از امتحان به تعلیم صبیان گماشته آید. بسم ا... اگر حریف مایی.

در چهارمین و آخرین شماره از ورقه ... از چاپ و توزیع مجانی کتب و فردی که دو هزار و یکصد جلد قرآن و دیگری اصول کافی را نشر کرده است به عنوان خیرات سخن رفته است.

در همان شماره نیز از شخصی که یکصد جلد کتاب تألیفی خود را به مدرسه‌ی دارالفنون تبریز اهدا کرده، تشکر شده است.

در مجموع در 4 شماره ( موجود ) این نشریه تقریباً هیچ مطلبی خارج از بحث های مدرسه‌ی دارالفنون تبریز به چشم نمی خورد و ورقه ... مصداق کامل نشریه‌ی داخلی یک مدرسه به شمار می‌آید.

ناصری

  نشریه‌ی ناصری هم در همان مدرسه‌ی دارالفنون تبریز یا مدرسه‌ی مبارکه‌ی مظفریه تبریز منتشر شد.

پس از انتشار آخرین شماره‌ی ورقه‌ی ماه دارالفنون تبریز، ندیم باشی مسئول مدرسه که شاهد موفقیت نسبی انتشار آن نشریه بود تصمیم گرفت نشریه‌ای عمومی تر برای همه‌ی مردم و با تیراژی وسیع تر منتشر کند.

در کنار علامت شیر و خورشید، نام نشریه و سال آغاز انتشار آن ( 1311 ) این عبارات به چشم می‌خورد :

این روزنامه مطلقاً از قید رسمیت خارج است و مشترکین آن در رد و قبول مختارند. سه نمره به رسم نمونه مجاناً فرستاده می‌شود ؛ در صورتی که رد نکردند، اسم ایشان در سلک مشترکین ثبت می‌شود و همواره به همت و معاونت آنان امیدوار خواهیم بود.

ناصری، اولین روزنامه‌ی شهرستانی است که فهرست مطالب را در صفحه‌ی اول هر شماره ذکر کرد و اولین روزنامه‌ای است که رسم ارسال چند نسخه‌ی رایگان را بنیان گذاشت. همچنین اولین روزنامه‌ای است که برای مدارس به طور رسمی تخفیف قائل شد.

در این روزنامه قید می‌شد : « از مدارس و مکاتب نصف قیمت مطالبه می‌شود ... » (از شماره های سال سوم به بعد) قیمت اشتراک داخلی آن شانزده هزار دینار (16 قران) بود و قیمت اشتراک مربوط به کشورهای روسیه و قفقاز، عثمانی و هندوستان جداگانه ذکر می‌شد. در سال اول و دوم آمده بود که « اجرت پُست افزوده می‌شود » اما در سال سوم نوشته شد « حقوق پُست همه جا به عهده‌ی اداره است. »

ناصری ابتدا پانزده روز یک بار منتشر می‌شد ؛ سپس سه شماره در ماه و پس از آن هفتگی و مجدداً پانزده روز یک بار منتشر شد. این روزنامه از پرتیراژترین       روزنامه های سال های پیش از مشروطیت شد و تیراژ آن به 2000 نسخه رسید.

در ناصری مطالب مختلف خبری، سیاسی، اجتماعی، اقتصادی، بهداشتی، فرهنگی و ... درج می‌شد و زبانی ساده و مردم فهم داشت.

ناصری سرمقاله‌ی شماره‌ی اول خود را « افتتاح سن در فواید و سبب تنظیم روزنامه » قرار داد و تا 3 شماره در این باره صحبت کرد. بحث درباره‌ی مطبوعات هم از دیگر موضوعات مورد علاقه‌ی روزنامه بود. به شکلی که رد شماره های مختلف مقالاتی درباره‌ی « انعقاد اطمینان به روزنامجات »، « ترقی مطبوعات در ژاپون »، « مشکل چاپخانه ها و مطبوعات در ایران »، « تشویق مردم به روزنامه خوانی » و « خبر تبریک انتشار روزنامه‌ی شرافت » را به چاپ رسانده بود.

اولین پاورقی روزنامه هم یک سیاحت نامه با نثری جذاب و داستانی با مطالبی آمیخته به تخیل بود.

در شماره‌ی سوم سال اول فراخوانی در روزنامه  چاپ شد که اعلام می‌کرد هر گونه مطلب و آگهی در این روزنامه پذیرفته خواهد شد. در شماره‌ی 15 نمونه جالبی از برخورد با یک خطای مطبوعاتی به چشم می‌خورد. پس از درج خبر ظاهراً اشتباهی درباره‌ی کارگزار مهام خارجه آذربایجان، نه تها روزنامه عذرخواهی می‌کند، بلکه نایب السلطنه با ارسال دست خطی، مدیر ناصری را توبیخ و او را به دقت توصیه    می‌کند.

در شماره های مختلف روزنامه، اسامی وکلای (نمایندگان) ناصری در شهرهای مختلف داخلی و خارجی درج شده که نشان از شبکه‌ی توزیع خوب و تیراژ بالای آن دارد.

• 
  ماشين مظفرالدين شاه قاجار
  
  سردر يکي از مريضخانه‌هاي تهران در دوره مظفري
• 
  
• دانلود صداي مظفرالدين شاه قاجار ( اولين صداي ضبط شده در تاريخ ايران)
• 
  
• 
• نماز جماعت در مسجد جامع تهران در دوره ي مظفرالدين شاه قاجار

• تهران دوره ي قاجار

• 
  
  
  نوازندگان دوره ي قاجار
• 
  
• 
• خانواده‌اي در دوره قاجار،‌ هنگام عبور در شب با فانوس
• 
  
• 
• سند قباله ازدواج و مهریه یک زن دوره ی قاجار
• 
  
  دختر ايلياتي اواخر دوره ي قاجار

نوع پوشاک و آرايش در دوره قاجار





يك رقاصه مخصوص عروسي ها و مهماني ها ي زنانه در دوره ي ناصرلدين شاه

• 
• درويش جوان در اواخر دوره ي قاجار
• 
  
• 

درويش دوره ي قاجار با كشكول تبرزين

• 
• يك دختر دوچرخه سوار در دوره ي قاجار
• 
  
• 
  
  
  آتا تورك و رضاخان

• 
• هیتلر

• فقر در دوره پهلوي اول

• 
  فقر مردم در دوره ي پهلوي دوم
  

(سمت چپ) انورپاشا ، آتاسی احمد بَی ، نوری پاشا ( فرمانده اوچونجو اوردو ، قفقاز اسلام اردو سو)

• يپرم خان ارمني ( عامل روس ها در به توپ بستن مجلس مشروطه ، رئيس داشناك هاي رشت و از قاتلان شيخ فضل الله نوري و ضارب ستارخان)
• 
  
  
  استپان شاميان
  
  
  پرچم حزب ارمني داشناك

تبلیغات نازی ها

پالكونيك (سرهنگ) لياخوف
طراح اصلی نقشه ي به توپ بستن مجلس در زمان محمدعلي شاه، لیاخوف و بارانوسکی (مترجم سفارت روس) و شاپشال (آجودان شاه و از اتباع روسیه) بودند که با ادارهٔ ارتش در تفلیس و سن‌پترزبورگ تماس داشتند و موافقت دولت روسیه را کسب کرده بودند. شاه ابتدا با نقشهٔ لیاخوف مخالفت کرد و خواهان روش مسالمت‌آمیزتری شد، زیرا از عواقب درگیری نظامی و کشتار مردم می‌ترسید، ولی لیاخوف گفت که جز این راهی نیست و تهدید کرد که در غیر این صورت، دیگر دولت روسیه در قبال وی تعهد و مسئولیتی نخواهد داشت. شاه به‌ناچار پذیرفت، ولی درخواست کرد تا جایی که ممکن است از خون‌ریزی خودداری کنند.