در سال 1969/1970 ميلادي در دهستان esik (ايسيك)

در پنجاه كيلومتري شمال آلما آتي قزاقستان به هموار سازي تپه كوچكي براي ساخت راه اقدام شد. در گوشه و كنار اين تپه آثاري قديمي كشف نشده بود. هنگام حفاري ماشين با صخره بزرگي در زير تپه برخورد كرد.

كورقان ايسيك ، بلندي حدود شش متر ، محل كشف آلتين آدام

كارگران مشغول خاكبرداري شدند با نمايان شدن سنگ بزرگ ، معلوم شد كه روي آن كنده و كاري شده است. ماموران آثار باستاني در محل حاضر شدند و آن تپه را يك اثر باستاني يافتند.

اين يك گور معمولي نبود بلكه بيشتر شبيه اتاق دفن فراعنه ي اهرام مصر بود ،  اتاق با سنگ هاي بزرگ منقوش و زينت داده شده ، محصور شده و پر از اشياء زرين بود.

چيزي كه از همه چمشگيرتر بود ، يك لباس زرين يك مرد بود.از چكمه  تا تاج او ، از شمشرهاي بسته به كمرش همه از طلاي ناب بود. به اين مرد لقب" آلتين آدام " (آلتين البسه لي آدام) (انسان  طلايي ) داده شد.

اين لباس متلق به يك شاهزاده ترك سكايي در سده ي پنجم پيش از ميلاد بود . در اين مقبره 4800 قطعه اشياء زرين وجود داشت.

                                                                          






اما چيزي ارزشمندتر از طلا نيز در اين مقبره يافت شد و آن ظرفي بود نيمه شكسته كه رويش 26 كاراكتر  در دو سطر نوشته شده بود.  اين يك نوشته به خط اورخون- يئني سئي و كهن ترين نوشته ي تركي بود. (تيگين 23 –ونده اؤلدو، ائسيك آداملاري نين باشي ساغ اوْلسون!)

ترجمه متن چنين است: شاهزاده در 23 سالگي مُرد، سر مَردم ائسيك به سلامت بادا!

متن نوشته شده روي ظرف




عكس دقيق از متن نوشته ها






خط رونيك قبايل ژرمن و ديگر قبايل اروپايي از خط رونيك تركي سكايي (اسكيت ها) گرفته شده است.

سومئر ديلي ايله تورك ديلينده كي اورتاق سؤزلر

>>> تاریخ انشتار پست :17 اردیبهشت 1391


 


سومئرجه

توركجه

a / e

آرخ

ab / ub

ابه  (چوخور)

ab-ba / abba

آپا (بؤيوك ، ياشلي)

ad

اؤتمك (بلبل لر اؤتور: اوخويور)                                           

ada / ad

آتا

agar / ugar

اكين

agarin

قارين

a-

آل  آروادي

a-la(-la) / ul

هالاي چكمك                 

al…di / dug / e  

آلقاماق

ama

آنا، مامان

ama-ad  

آنا-آتا

anše

ائششَك

ara / ar /

آري ،  آرينما   

arad / urdu / ir

آر واد (نؤكر)

asa / as / az

آزي (آيي)

ايسته مك (ايس+ته+مَك)

آز (بير)

á-še

اَشي

aškud

ايشگيل

Aya

آي (تانريسي)

azag

ياساق(قدغن)

ba

پاي ؛ بؤلمك

ba

بئرمك(وئرمك)

باغير (قارا جيگر)

bal

بالتا

bán / ba-an

بايدا

bànda

بالا

bar

بربر (بايير آدامي ، اؤزگه)

bar

بارماق ،وارماق (كئچمك)

bar

بايير(چؤل ،بيابان)

bar

بَري (بري گل؛ بري باخ(

bar

پارلاماق

barag

بارق (ائو-بارق)

bi /

بوُ

bìl

پيل / پيلله مك (دال-بوداق)

biz

بوزلاماق؛ آغزيني بوزوب آغلاماق

bul / bu

پوله مك  / پوفله مك

bùr / bùru(-d)

بوُرماق/  بورغو(ده لمك)

búr

بورومك (ياييلماق)

búru / bur  

بوُراخماق

da / da(g)

ياخين (د:ي)

dag

تاخماق (آرتيرماق)

dāg

داغ-داش

daĝal

داغيلماق(ياييلماق)

daggan / dakkan

دوكان (اوتاق)

dal / dul

دالدالانماق(گيزلنمك)

dal / dul  

دولاماق

dar

يارماق (د:ي)

dar / dara  

تار (قارانليق)

دؤكمك (تؤكمك)

de(g) / dri

ده رمك(مئيوه ده رمك،توپلاماق)            

di

تَزمك(قاچماق)

Diĝir / Dingir

تانري (الله)

dili

دوُل (يالقيز)

du

دولماق

du

دؤيوش (ساواشماق)

du

توتوشماق(دؤيوشمك)

ديكمك(ائو تيكمك)

du

ده ليك (دئشيك)

ديكمك (آغاج اكمك)

dub

توپلاماق

dub

تاپو (قباله)

dub

ده بَرتمك

du (b) / du-ub

ديز

du (g)

دئمك (دينمك)

dugud

يوغون (آغير)

dumu

دؤل (اوشاق)

dun

دوگون (دويونله مك)                    

dúr

دوُرماق (بير يئرده قالماق)

duru / dur(-ru) / dur

دوُر (دوُروُ سوُ)

é

ائو

eme

هيم (ديل)

e-ne (older a-ne)

او ،  اول (ضمير ، عوض ليك)

-ene

جمع باغلاما شكيلچي (اوغول+ان=اوغلان)

erim / érin / éren

ار (كيشي)

eš

اوش(اوچ)

éše / éš   

اريش (ايپ،طناب)

ga

كه له كئي (سود / سوت)

gaba

قابيرقا

gal

قالين(بؤيوك)

gal-bé

قَلبي  (بؤيوك)

gam

قانيرماق/قاييرماق(اگمك)

gamar

قامارماق (چئوره له مك)

gàna / gàn

قانا (اكين يئرلري)

ganam / gana

قويون

garaš

كولَش (سامان)

gašan

قادين ،خاتون

ga-ríg

داراق

ge

قيز

me / ĝéme

کنیز، گونو ، قوما

gi

قارغي / قَميش قاميش)    

gi

کيچيك

gíg / ĝíg / gi / ge / ĝi / ĝe  

گئجه

gín / giñ

گوموش

gu

قَنَف (ايپ)

قيي ، كوي (هاي-كوي)غوغا

gub

قوپماق (قالخماق)                   

è

گئيمك

gud

گوده(قيسا)

gud

قيماق (قيما-قيما دوغراماق)

gu-du

گؤ... (بوزوك)

-da-

قوُجاقلاماق

gúg

كوكه

gid

گودمك

gúl

گولمك (سئوينج)

gu-li /  ku-li

قوُل (يولداش)

gùn / gùnu

قونور (خاللي)

gur

قورقوشون

gur

گور (گور شو ؛ گور سَس)

gur

 اوراخ

gúr

قيريلماق (اؤلمك)

gurgur

غُرغُر (قور-قور ائله مك:دونقولدانماق)

guru / gur / kur

قيرماق (سينديرماق)

guz

قَزيللي(پاراق،توكلو)

ĝala / ĝál/  ĝá

قالماق

ĝin / ĝen

گؤنده رمك

ĝíri / ĝír

گوردا (خنجر)

ĝissu / ĝizzu

كؤلگه ، قوُزئي

ĝiš / ĝeš / ngis

آغاش(آغاج)

ĝiš / ĝeš /

كيشي

ĥáš / ĥaš

قاسيق

-àm / hé-a

هه / هه يه  / هيم

hé-àm du  

هه دئمك

ĥu

قوُش

ì / ìa

ياغ

íb / eb

اؤبكه/ اؤفكه (آجيق)

igar / egar

كرپيچ

i-ĝar

ايلقار

igi

گؤز

íla / íli / íl

ايلَتمك(چاتديرماق)

íla / íli / íl / ul

اولدوز (ايشيقلانديرن)

in-ga

گئنه / يئنه

izzi / izi

ايسسي / ايستي (اود)

قاپي

kad

قاتلاماق (بوكمك)

kak / gag

كؤك(سازين ميخلاري)

kalu

قاموُ /هامي

kar

قارمالاماق ،غارت

kaš / kas

قاشماق/قاچماق

š

ايشه مك (قاشانماق:آت-ائششك ايشه مك)

kima

كيمي (اوخشايان)

kiši

قاريشقا

kud

قوُدا

-dím  

قويومجو (قيزيلچي)

kug / 

گؤك (مقدس ؛ گؤك تورك )              

kul

قول  (قولپ)                          

kur / ku  

گيرمك

kur

گور(اؤلولَر دونياسي)

kur

كيران - داش

kúr

قير-ياغي (دوشمن)

kurum / kuru / kur  

قوروماق

-sig

قيزيل

kuš

گؤن

lá(l) / (lal)

لواش (يايماق)

lahar

داوار

lal

بال (عسل)

lil

يئل

lil

يئل  (يئل توخونما:جن وورما)

lu / la

-ما / -مه (اوخوماماق/ يئمه مك)

luĝa / lúĝ / lu  

لوغازائله مك

luh

يايخاماق

luĥummu / lu-ĥu-um

لؤهمه (قره مه)

lul

يالان

me /

منيم

men

من  (عوض ليك)

mu

پوتا

mut

موُتلولوق (سئوينج)

nin

ننه

nud /

ياتماق

pa

بوُداق

paĥ

پاچا

pala

پالتار؛پالتو

pap / pab / pa

بابا

pil

بَله مك

بولاق

qabu

گپ

qir / kir

کوره ( اجاق)

qur / ur

قيرخماق

sa

ساپ

sa

ساز  (قوپوز)

sa

ساتماق (آلماق)

sa

سادلاماق

sag / šag / sig / sa / ša

ساغ

saĝ / sa  

سووغات

sal

سالماق (سفره / فرش سالماق)

seru

سيرت (بئل)

si/  su

سو-سئل آخماق

si

سوسمك (بوينوزلاشما)

si(g) / sig

سيغماق

sig / si (-ga)

سئره ك

siki / síg / sík

ساققال،توك

silim du

سلام دئمك

sir / sur / zara / zar

سريمك (اگيرمك)

su

سوي(تانيش)

sub / su-ub

سومورماق

sug

سولاق (باتلاق)

sug

سولو يئر

sug // su  

سويونماق

suĥ

شوخوملاماق

sum / šúm

سوُنماق (وئرمك)

súmun / sún

سيغير (چؤل  اؤكوزو)

šab

ساپ،ساپاق

šag

شاققاناقي چيخارماق،               كسمك؛ آدام اؤلدورمك

šár

سردار

šér / šír  

شير(پاريلتي؛ اوزونون شيري گئتمك:بزه گي گئتمك)

šeš

سيزلاماق،سيزيلداماق

šìr/  šur

جيرلاماق(شعر اوخوماق)، شعر

šita / šit

چيته مك

šukur

سوخور  (نيزه)

šur / sur

شيريلداماق(ياغماق)

tab

تب

taka/  taga/  tak/  tag/  

ده گمك ،دؤيمك

tán

دان (دان  اولدوز:ايشقلانمااولدوزو)

tar

يارماق

te-ĝe (-d) / te / de / ti  

 

ten / te-en  

دون(شاختا، سويوق)

téš

ديشي (جنسي)

tir

تورپاق

tir

ديرريك (آغاجليق،مئشه)

tu / / tud

دوغماق

túg / tu 

اتَك

tur / tu

توروغ (آريغ-توروغ:اؤلومجول)

tuš

دوشمك (اوبا دوشمك)؛دوشرگه(ائو)

u

اؤوه ش قويون

u

اون (10)

ù

اوت (بيتگي)

ù

اويوماق(يوخلاماق)

ub

ائب، ائو

ub

ابه (  چالا،چوُخور)

ud

اؤد(زمان)

ud

اؤد( گون ؛ باخين فرهنگ سنگلاخا)

udun

اودون (اوجاق)

ù-ku

اويقو،يوُخو

ul

ايلغاماق(تله سمك)

ur

اوره ك

ur

اورماق(بيچمك)

ur

اورلاماق(اوُلاماق)

ur

هورمك (ايت)

ur

اورپمك ،  اوركمك

ur-bar-ra

 بؤري(قورد،جه نه وار)bar-ra

ús / úz / uš

اوج / اوژ

za

za   

سَن

سَسله    مك

zag

ساغ  يان

zibin

چيبين(ميلچك)

zi ir

زور (چَتين)                             

zi(-ir) / zé(-er) / sír / súr

زوگمك/ زويمك؛ زويولده مك

zu /

اوس/ هوش

/ su

شوشه

gu / - ku

سوخماق (آري سوخماق:آري چالماق)