فرهنگ ترکی باستان

او نوه افراسیاب (آلپ ارتونقا) سکایی  بود که برخلاف پدر بزرگش متمایل به دفاع بود و روحیه ی تهاجمی نداشت. اما کورش هخامنشی آنرا بعنوان یک نقطه ضعف تلقی کرد و بی درنگ به سرزمین سکائیان تاخت.

سکائیان با عقب نشینی تنها زمین های سوخته را پشت سرشان باقی می گذاشتند و درصدد فرصت مناسب برای حمله بودند. سرانجام سپاه کورش خسته و درمانده شد و کورش پیشنهاد کرد که در صورت ازدواج با او از حمله به سائیان خودداری خواهد کرد. اما ملکه تومریس نوه افراسیاب آنرا حیله جنگی دشمن دانسته و از ازدواج خودداری کرد.

کورش از رد پیشنهاد او با تومریس خمشگین شد . این بار با لشکری آزموده و سگان شکاری برای بو کشیدن و تعقیب دشمن به میدان آمد. ملکه سکائیان حالت تدافعی گرفت و در یک مکان مناسب منتظر سپاه کورش ماند.

هر دوسپاه در چند کیلومتری یک دیگر اردو زدند. اما کورش پیشدستی کرد و  وسط دو سپاه یک چادر سور و سات و عیش و نوش زد.

پسر تومریس از شبانه به چادر تاخت و آنرا به یغما برد و به خوشگذارانی پرداخت اما از حلیه دشمن غافل شد و سربازان پارسی با یک حمله او و محافظان را به قتل رساندند.

ملکه تومریس از مرگ فرزند بسیار آشفته ونالان شد و با خود قسم خورد که " قسم به خورشید که تو ای کورش ، فرزند مرا با شراب و ناجوانمردی کشتی و من تو را در خون غرق خواهم کرد.

دیگر او سپاه پارسی از تیراندازان ماهر سکایی شکست سنگینی خورد و دچار تلفات جانی زیادی شد که کورش هخامنشی نیز در میان کشتگان افتاده بود.

ملکه تومریس سر کورش هخامنشی را در یک خیک پر از خون انداخت و گفت : در زندگی از خون ریختن سیر نشدی اما حلا من تو را از خون سیراب می کنم.

شاعر: عدنان عساف اوغلو

طوزخورماتو شهری عراق

ســــه وگییى قلبمده ، چیزیب قازارام
صانمایـین بو یولدان ، بیر گون آزارام
بو ســیوگیده ن بیزى ، آیرما مولام

* * * *
غَدیر خُم باغیندا ، بیر گولودیر على
مُحِبْلر گونلونده ، بُلبُلودیر على
سه وگى طارلاسیندا ، سُنبُلدیر علـى
بو ســیوگیده ن بیزى ، آیرما مولام

* * * *
غدیر بایرامیندا دین تمام اولـدو
گؤنوللره سه وگیـى محبت دولـدو
کیمینى اوت آلدى صارالدى صولدو
بو ســیوگیده ن بیزى ، آیرما مولام
* * * *
شُکر اولسون خدایا تماملاندى دیــن
(الیوم اکملت) بو نه دیر بیلیــــن
گؤنوللرده اولان او کینى سیلیــــن
بو ســیوگیده ن بیزى ، آیرما مولام

* * * *
دوغرودان اولموشام ، عشــــــقینه مائل
صانمایین آیتمیشــه م ، عقلِمى زائل
حق نسـنه یه ئه وت ، نه حقه هایر
بو ســیوگیده ن بیزى ، آیرما مولام

* * * *
حیدرِِ کراردیر ، کونلوم پَـناهـــى
سیزه باغلى اولانین ، اولماز گوناهــى
علی یده ن حشر آیله ، بیزى إلهـــى
بو ســیوگیده ن بیزى ، آیرما مولام

* * * *
مَرحمت آکه نلر ، مغفرت بیچــــــه ر
سراط کوپروسنده ن ، قولایجا کیــــچه ر
على یه اویانلار، کوثرده ن إیــــچه ر
بو ســیوگیده ن بیزى ، آیرما مولام
* * * *

على دیر بیلین کى ، مُحیبْ طبیبـــى
على دیر بیلین کى ، حقین حَبیبـــــى
گلمه دى گلمه ز هیچ ، لا فتى کیـبــــى
بو ســیوگیده ن بیزى ، آیرما مولام

* * * *

بیلیم بولکه سینن ، قاپـیســـــى على
گیرچه ک مُحبلرین ، یاپـیســـى على
کعبه نین جَنّتین ، طاپـیســـــى على
بو ســیوگیده ن بیزى ، آیرما مولام

* * * *

مُحبلره دار گون ، یار اولور علــــى
إماملار آتاسى ، ولى دیر ولــــى
بونلارى سیومییه ن ، ده لى دیر ده لــى
بو ســیوگیده ن بیزى ، آیرما مولام

* * * *
(عساف) سویلرعلى ،خلق اولوب نوردان
بو شاهى مردان دیر، نورو پَک نوردان
عدالـت میزانیدیر ، مَنبَعى دُردان
بو ســیوگیده ن بیزى ، آیرما مولام